A turkology blog

مەن كۆپ قېتىم يانفون يۈتتۈرۈپ قويغان. زادى قانچە قېتىملىقى ئېسىمدە يوق. ھەممىسى نوكىيا ماركىلىق يانفونلار ئىدى. ئەڭ دەسلەپ يانفون يۈتتۈرگەن ۋاقتىم ئۈرۈمچىدە. شۇ چاغدا بانكىدا پۇل سالماقچى بولۇپ، ھىسابات نومۇرى يانفوندا ئىدى. نومۇرنى يازىمەن دەپ يانچۇققا قول سالسام يانفون يوق! ئەگەر ئەينى چاغدا يانفوننى ئېلىۋالغۇچى ماڭا بانكا ھىسابات نومۇرىنى دەپ بەرسە يانفون بىلەن ھىسابلاشمايتتىم. ئىككىنچى قېتىم كورلا باج ئىدارىسىنىڭ يېنىدا، شۇ چاغدا بىر ماتېرىيالنى باستۇرۋېتىپ كومپيوتېرخانىغا يانفوننى تاشلاپ قويۇپتىمەن، كېيىن كىرسەم «ھىچكىم ئالماپتۇ» ئەمما يانفون يوق. مەن شۇ چاغدا يانفوننىڭ يېنىمغا قايتىپ كېلىشىنى بەك ئۈمد قىلغان، چۈنكى ئۇنىڭدا بەك مۇھىم ئالاقىلىشىدىغان نومۇرلار بار ئىدى. يانفون يۈتكەندىن كېيىن ئىچىم پۇشۇپ، بىر تال قەغەز يەشىكنى ئاستىمغا سېلىپ ئاپتاپ سىنىپ ئولتۇراتتىم. ئۈچ – تۆت كۈندىن بۇيان كورلىدا، ئىسسىقتا كىيىم ئالماشتۇرماي گالاستۇقۇم ۋە ئاپئاق كۆينىكىم بەك كىرلىشىپ كېتىپتىكەن. ئىشقىلىپ بەتبەشرە بولۇپ كەتكەن ئوخشايمەن. تازا خىيال سۈرۈپ ئولتۇرسام بىر بالا كېلىپ ئالدىمدىكى قەغەزگە بىر كوي تاشلاپ قويۇپ كېتىپ بارىدۇ. ھې ھې ھې …. ئۆزەمچە بەك كۈلگۈم كېلىپ كەتتى، بالا كەتكەندە دەرھال ئورنۇمدىن تۇرۇپ كەتتىم ئۇ يەردىن، ئىچىمدە شۇنداق ئىزا تارتىپ كەتتىم. مەن تىلەۋاتقان ئادەم ئوخشىمايمەنمۇ ؟
يېقىندا ئالىملار ئىنسانلارنىڭ يانفون تېپىۋالغاندا قانداق قىلىدىغانلىقىنى سىنىغان. ئامېرىكىدا چىقىدىغان «ئوقەرمەنلەر تەرمىلىرى»ژورنىلىدا «ھەميېنىم يىتۇپ كەتتى»ناملىق ماقالە ئېلان قىلىنىپ ئۇزۇن ئۆتمەي ، يېقىندا يەنە پۈتۈن يەر شارىدىكى 32شەھەردە 960 دانە يانفۇن «يىتۇپ »كەتكەن .ئۇنداقتا شۇنىڭدىن كېيىن كېيىنكى ئەھۋال زادى قانداق بولغان ؟«ئوقۇرمەنلەر تەرمىلىرى»ژورنىلىنىڭ تەكىتلىشىچە ، بۇ پەقەت بىر قېتىملىق ئىلمىي تەكشۈرۈش بولماستىن ، بەلكىم مۇشۇنىڭغا ئاساسەن خەلق ئاممىسىنىڭ بۇ خىل تۇيۇقسىز يۈز بەرگەن ئەھۋاللارغا يولۇققاندا ، قانداق ئىنكاس ۋە تاللاشلاردا بولىدىغانلىقىنى چۈشىنىشتىن ئىبارەت ئىكەن .
بۇ ئىش يۈز بەرگەندىن كېيىن ، يوقاپ كەتكەن 960 دانە يانفوندىن 654 دانىسى يانفون ئىگىسىگە قايتۇرۇپ بېرىلگەن ، بۇنىڭ ئىچىدىكى ئايرىم تەپسىلاتلار ئادەمنى ھەقىقەتەن تەسىرلەندۈرىدۇ . تۆۋەندە بۇ تەپسىلاتلاردىن قىسمەنلىرى بېرىلدى :
تەيبېيدىكى ئادەتتىكى بىر قەھۋاخانىدا ، بوۋاق كۆتۈرگەن ياش ئانا ئەمدى ئولتۇراي دەپ تۇرىشىغا شىرەنىڭ ئۈستىدە تۇرغان بىر دانە يانفوننى كۆرۈپ قالدى ۋە شۇ ھامان يۇقىرى ئاۋازدا “بۇ كىمنىڭ يانفونى “دەپ ۋارقىرايدۇ ، ئۇ ئانا ، بۇ يانفوننىڭ ئىگىسى بۇ يەردىن تېخى يىراقلاپ كەتمىگەن بولىشى مۈمكىن دەپ ئويلايدۇ . كېيىن تەكشۈرگۈچى خادىم ئۇنىڭغا بۇ ئىشنىڭ بىر مەخپىي سىناق ئىكەنلىگىنى ئېيتىدۇ ھەمدە ئۇنىڭدىن يانفون ئىگىسىنى نىمە ئۈچۈن ئىزلىگەنلىگىنى سورايدۇ ، بۇ ئاددىي ئانا سەمىمىيلىك بىلەن: “مەن ئۆزۈمگە تەۋە بولمىغان نەرسىنى ھەرگىز ئالمايمەن ، ئۇنداق قىلسام پەرزەنتىمنى قانداقمۇ تەربىيلىيەلەيمەن” دەپ جاۋاپ بېرىدۇ .
نيۇ- يوركنىڭ خالىن رايونىدا ، 16 ياشلىق ئۆسمۈر چاننى ساۋاقداشلىرى بىلەن ئويناۋېتىپ ، بىر يانفون تېپىۋالىدۇ . ئۇ يانفوننى قولىغا ئېلىپ ، دەرھال يانفوننىڭ ئىچىدىكى ئالاقىلىشىش نومىرىغا تېلىفون قىلىدۇ . يانفون ئىگىسىنى تاپقاندىن كېيىن ساۋاقداشلىرى بىلەن بىرلىكتە يانفون ئىگىسىنىڭ قېشىغا بېرىپ يانفوننى تاپشۇرۇپ بېرىدۇ . چاننى تەكشۈرگۈچى خادىمنىڭ سۆزىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ، پەخىرلەنگەن ھالدا ساۋاقداشلىرىغا :”قانداق ، مەن توغرا قىپتىمەنمۇ !”دەيدۇ .
ھىندىستاننىڭ بومباي شەھىرىدىكى بىر چەرچىن مال دۇكىنىدا ، شۇ ئەتراپتىكى كىيىم تىكىش دۇكىنىدا ئىشلەيدىغان بىر ئوتتۇرا ياشلىق ئەر بىر يانفون تېپىۋالىدۇ ، ئۇ ئەتراپقا قارىۋەتكەندىن كېيىن ، يانفوننى ئېتىۋېتىپ ، يانچۇقىغا سېلىپ كېتىپ قالىدۇ . ئەمما بىر نەچچە مىنۇت ئۆتكەندىن كېيىن ، چەرچىن مالنىڭ خئوجايىنى بىر قانچە دوستلىرىنى چاقىرىپ ، ھېلىقى كىيىم تىكىش دۇكىنىدا ئىشلەيدىغان ئەرنى تېپىپ ، ئۇنىڭدىن ئۆزىگە تەۋە بولمىغان نەرسىنى دەرھال توغرا بىر تەرەپ قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ . ستوكھولمىدا پويىز بېلىتى تەكشۈرگۈچى خادىم روتتا ماگىزىن ئارىلاۋېتىپ بىر دانە يانفۇن تېپىۋالىدۇ . ئۇ دەرھال يانفوننىڭ ئىچىدىكى ئالاقىلىشىش تېلىفون نومىرىغا تېلىفون قىلىپ ، يانفون ئىگىسىنى تېپىپ ،يانفونىنى قايتۇرۇپ بېرىدۇ . ئۇ تەكشۈرگۈچى خادىمغا :”پويىزدا يانفون تېپىۋېلىشىم ، تېپىۋالغان يانفوننى ئىگىسىگە قايتۇرۇپ بېرىشىم مەن ئۈچۈن ئادەتتىكى ئىش بولۇپ قالدى ، شۇڭلاشقا بۇ جەھەتلەردە تەجرىبەم بار “دەيدۇ .
شىياڭگاڭنىڭ قەدىمقى شەھرىدە لى بىشىيا ئىسىملىك كىشى دوختۇرخانىغا كېتىۋېتىپ ، بىر يانفون تېپىۋالىدۇ . ئۇ يانفوننى قولىغا ئېلىپ تۇرىشىغا يانفون جىرىڭلاپ كېتىدۇ . قارشى تەرەپ ئۆزىنىڭ ھېلىلا يانفوننى يوقىتىپ قويغانلىقىنى ئېيتىدۇ . لى بىشىيا دەرھال قارشى تەرەپتىن يانفوننى قانداق يەتكۈزۈپ بېرىدىغانلىقىنى سورايدۇ . ئۇزۇن ئۆتمەي ، تەكشۈرگۈچى خادىم ئۆزى ئالدىراش دوختۇرخانىغا كېتىۋاتقان تۇرۇقلۇق ، يانفوننى ئىگىسىگە قايتۇرۇپ بەرگەن لى بىشيا بىلەن كۆرىشىدۇ .
شىياڭگاڭدىكى مەلۇم ئۆي – جاي شىركىتىنىڭ دېرىكتورى لىن ئەپەندى تەكشۈرگۈچى خادىم قويۇپ قويغان يانفوننى ھەقسىز تاپشۇرۇپ بەرگەندىن كېيىن ، تەكشۈرگۈچى خادىمغا ئىلگىرى ئۆزىنىڭ يانفونىنى يۈتۈرۈپ قويغاندا تېپىۋالغۇچىنىڭ ئۆزىگە تېلىفون قىلىپ ، 200 ئامېرىكا دوللىرى بەرسە يانفوننى قايتۇرۇپ بېرىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ لىن ئەپەندى :”شۇ ۋاقىتتا بەكلا بىئارام بولغان ئىدىم “دەيدۇ .
كانادانىڭ تورونتو شەھرىدە ، سۇغۇرتا شىركىتىنىڭ 29 ياشلىق خادىمى لايىن بانكىنىڭ يەر ئاستى زالىدىن بىر دانە يانفون تېپىۋالغاندىن كېيىن دەرھال قايتۇرۇپ بېرىدۇ . تەكشۈرگۈچى خادىم ئۇنى ماختىغان ۋاقىتتا ، ئۇ ئۆزىنىڭ قول سومكىسىنى كۆرسىتىپ تۇرۇپ سەمىمىيلىك بىلەن :”بۇ مېنىڭ قىلىشقا تېگىشلىك ئىشىم ، چۈنكى مېنىڭ بۇ سومكامنىمۇ باشقىلار تېپىۋېلىپ ماڭا قايتۇرۇپ بەرگەن “دەيدۇ .
ۋېنگىرىيەنىڭ بۇداپىشت شەھرىدە ، 59 ياشلىق فىرانكىلىننىڭ سەرگەردان بولۇپ يۈرگىنىگە 6 يىل بولۇپ قالغان ئىدى . ئۇ پويىز ئىستانسىسىدىن بىر دانە يانفون تېپىۋېلىپ ئۇيان – بۇيان قاراپ ، يانفون ئىگىسىنى تاپالمىغاندىن كېيىن قىلچە ئىككىلەنمەي ، يېقى ئەتراپتىكى گېزىت ساتقۇچىنىڭ بوتكىسى ئالدىغا بېرىپ يانفوننى ئىگىسگە تاپشۇرۇپ بېرىشنى ھاۋالە قىلىدۇ . كېيىن تەكشۈرگۈچى ئۇنىڭدىن ، نىمە ئۈچۈن يانفوننى ئۆزىنىڭ قىلىۋالمىغانلىقىنى سورىغاندا فىرانك ئۇنىڭغا مۇنداق دەيدۇ :”ئۇنداق قىلسام بولمايدۇ، بۇ پەقەت بىر دانە يانفون بولۇپلا قالماستىن ، سەمىمىيلىك مەسلىسى”.
بۇ قېتىملىق تەكشۈرۈشتە ، سىلوۋنىيە پايتەختى ليۇبلنا تېپىۋالغان يانفوننى قايتۇرۇپ بېرىش نىسبىتى ئەڭ يۇقىرى شەھەر بولۇپ باھالانغان ، بۇ يەردە يىتۇپ كەتكەن 30 دانە يانفوننىڭ 29 دانىسى ئىگىسىگە قايتۇرۇپ بېرىلگەن . يانفون تېپىۋالغۇچىلار ئىچىدە مۇناخ ۋە ئاشخانا مۇلازىمەتچىلىرمۇ بار ، بۇ يەردىكى ئاھالىلەر ھەقىقەتەن ئالتۇن تېپىۋالسىمۇ كۆز قىرىنى سالمايدىكەن .
———————
«تەرمىلەر» ژورنىلىدىن ئېلىندى تەرجىمە قىلغۇچى :ئىدرىس تۇرنىياز كۆكيار

جاۋاب يېزىش

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / ئۆزگەرتىش )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / ئۆزگەرتىش )

فەيسبۇك سۈرىتى

You are commenting using your Facebook account. Log Out / ئۆزگەرتىش )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / ئۆزگەرتىش )

Connecting to %s

%d bloggers like this: